Çatıda Kar ve Buzlanma: Buz Sarkıtı ve Dere Donmasına Önlem

Çatıda kar ve buzlanmayla ilgili yanılgıların çoğu, sorunun karın ağırlığından geldiğini sanmaktan kaynaklanır. Oysa asıl hasar çoğu zaman karın erimesi ve yeniden donmasıyla başlar. Bu yazıda karın çatıda nasıl bir zincirleme sorun yarattığını, buz sarkıtı ile dere donmasının neden ortaya çıktığını ve bunlara karşı hangi önlemlerin işe yaradığını anlatıyoruz.

Kar aslında nasıl sorun çıkarır?

Çatının üstündeki kar sabit dursaydı çoğu zaman sorun olmazdı. Sorun, ısı devreye girdiğinde başlar. Çatı arası yeterince yalıtılmamışsa, evin içinden yükselen ısı çatı örtüsünü alttan ısıtır ve üstteki karı eritmeye başlar. Eriyen su eğim boyunca aşağı akar; ama saçak ve dere hattı soğuk olduğu için orada yeniden donar. Böylece saçak kenarında bir buz seti oluşur. Bu setin gerisinde biriken erimiş su artık akamaz, göllenir ve kiremitin altına doğru geri teper. Yani çatıyı sızdıran şey genelde karın kendisi değil, erimiş suyun donmuş bir bariyerin arkasında sıkışıp kalmasıdır.

Buz sarkıtı: güzel görünen bir uyarı işareti

Saçaktan sarkan buz sarkıtları çoğu kişiye masum görünür ama aslında bir mesaj taşır: çatı arasından ısı kaçıyor demektir. Sarkıt ne kadar büyük ve sıksa, alttan eriyip saçakta donan su o kadar çoktur; bu da yalıtımın zayıf olduğunun işaretidir. Sarkıtların iki tehlikesi vardır. Birincisi fiziksel: koca bir buz kütlesi düştüğünde altındaki insana, araca ya da tesisata zarar verir. İkincisi gizli: sarkıtın hemen gerisinde biriken su, kiremidin altına sızarak tavanda leke ve rutubet olarak geri döner. Bu yüzden düzenli sarkıt oluşan bir çatıda önce yalıtımı sorgulamak gerekir.

Dere ve oluk donması

Kışın en sık gözden kaçan risk, dere ve oluğun donmasıdır. Sonbaharda temizlenmemiş, içinde yaprak ve tortu kalmış bir dere, ilk soğukta buz tutar ve tahliye tümüyle kapanır. Eriyen kar ve yağmur artık gidecek yer bulamaz; derede göllenir, kenardan taşar ya da kiremidin altına geri döner. Bandırma gibi gündüz eriyip gece donan değişken kış havasının olduğu yerlerde bu döngü her gün tekrarlanır ve donan su oluk bağlantılarını zorlayıp çatlatabilir. Bu yüzden kışa girmeden derenin açık ve eğiminin doğru olması, buzlanmaya karşı en etkili tek önlemdir.

Alınabilecek önlemler

Kar ve buzlanmaya karşı korunma, tek bir sihirli çözümden değil birkaç adımın bir araya gelmesinden oluşur:

• Çatı arasını iyi yalıtın. Buz setinin ve sarkıtın asıl nedeni içeriden kaçan ısıdır. İyi bir ısı yalıtımı, çatı örtüsünü soğuk tutarak karın alttan erimesini ve dolayısıyla yeniden donmasını en baştan azaltır.
• Dereyi ve oluğu kışa temiz sokun. Sonbaharda boşaltılmış, tortusuz ve eğimi doğru bir dere, buz tıkacı riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır.
• Çatı arasını havalandırın. Dengeli havalandırma, çatı yüzeyindeki sıcaklık farkını azaltarak alttan erimeyi ve yoğuşmayı sınırlar.
• Zayıf noktaları kışa bırakmayın. Gevşek mahya, çatlak harç ve kayan kiremit, don-çöz döngüsünde en çabuk büyüyen kusurlardır; kuru havada onarılırlar.

Bandırma kışı için gerçekçi bir bakış

Bandırma'da kışı iç Anadolu gibi kalın ve kalıcı bir kar örtüsüyle düşünmek yanlış olur; buradaki risk daha çok ıslak kar, yağmur ve buzlanmanın birbirini kovalamasıdır. Gündüz eriyen, gece donan bu değişken hava, dere ağızlarında ve saçakta buz tıkacı oluşturmak için ideal koşuldur. Marmara'nın nemli havasıyla birleşince, tahliyesi kapanan bir çatı suyu hızla içeri alır. Kısacası burada mücadele kürekle kar atmakla değil, suyun her koşulda akmaya devam edeceği açık bir tahliye hattı kurmakla kazanılır.

Kışa girmeden kontrol ettirin

Buzlanmanın açtığı sorunların neredeyse tamamı, kuru havada yapılan basit bir kontrolle önlenebilir. Dere ve oluğunuz tıkalıysa ya da eğimi bozulmuşsa, oluk ve dere bakımı tek başına kışın çıkacak buz tıkacı akıntılarının çoğunu engeller. Kayan kiremit, çatlamış mahya ya da don döngüsünde büyümeye açık noktasal kusurlar için ise çatı onarımı ile bu zayıf yerleri kış gelmeden kapatıyoruz.